Na het mythische universum van Infamous Offspring (2023) keert Wim Vandekeybus terug naar de essentie met Void, een voorstelling die vertrekt uit de leegte zelf. We spraken hem over het ontstaan van dit nieuwe werk, de kracht van verschil en de schoonheid van chaos.

Hoe ben je aan deze productie begonnen?

Bij Infamous Offspring werkte ik twee jaar rond mythologische thema’s, met een externe schrijfster die meehielp om personages en scènes te ontwikkelen. Voor Void wilde ik het tegenovergestelde doen: beginnen vanuit niets.

Dus vroeg ik tijdens de eerste repetitie aan mijn dansers: “Wie ben je ooit tegengekomen die anders is, een outcast - iemand die je kan inspireren tot een fictief personage?” Binnen één dag hadden we alle figuren! Iemand dacht aan z’n autistische broer, een ander aan z’n grootmoeder die de wereld rondreisde. Het groeide onmiddellijk, zonder plan of tekst. Dat was nieuw en bevrijdend.

Leegte is alles wat vol kan worden.

Waarom de titel Void?

Void betekent leegte, maar voor mij is dat niet negatief. Leegte is alles wat vol kan worden. Ik hou van iets ongedefinieerds, iets wat niet in hokjes past. Je moet je dan inbeelden wat er in die leegte kan zitten.

Het decor weerspiegelt dat trouwens: alles is gerecycleerd materiaal uit de kelder van Ultima Vez. Ladders, karton, reflectoren … we kochten niets aan. We toveren met kleine dingen. Dat past bij het idee: uit niets iéts maken. En het is meteen mooi meegenomen dat we dit keer geen vrachtwagen of cargoschip nodig hebben om met onze productie te reizen! 

Wat is het thema achter Void?

Het draait om individualiteit, om het abnormale. Ik ga op zoek naar wat uniek is in elke mens. De maatschappij probeert chaos te vermijden door regels op te leggen, maar dat haalt juist de menselijkheid weg. 

In een bepaalde scène gaat het over een autistische persoon die voortdurend wordt gecorrigeerd. De moeder, de leraar, de dokter: ze bedoelen het goed, maar vragen een constante aanpassing. “Doe normaal, zorg toch dat je minstens één vriend hebt ...” Dat raakt me, omdat het toont hoe hard we proberen mensen te vormen naar één model. Maar als iedereen iets op dezelfde manier beleeft, is het meestal net commercieel of erg middelmatig.

Er kan harmonie zijn binnen een wereld vol verschillen.

Betekent dat dat je pleit voor chaos?

Niet per se chaos, want er kàn harmonie zijn binnen een wereld vol verschillen. Let wel: harmonie is niet hetzelfde als unisono. Unisono is artificieel. Ik wil dansers wel samen zien bewegen, maar elk op hun eigen manier. Dat maakt het levend. Mijn dansers zijn allemaal top, maar wat mij boeit, is waar ze van elkaar afwijken. Dáár begint het interessante. Ik zoek er eigenlijk naar hoe ik chaos kan laten functioneren.

Draait kunst om schoonheid of moet ze ons net wakker schudden?

Veel kunst vandaag is te zacht, te schoon. Ze moet dieper duwen, verder dan wat veilig of braaf is. Dat is geen provocatie - het is een noodzaak. Neem nu het hoofdpersonage in een film: dat moét een slechterik zijn met een of ander trauma, anders wordt het saai. Kunst moet zoeken naar het ‘abnormale’.

Er gebeurt zoveel in de wereld dat we kunnen becommentariëren via onze kunst. Ik hou evenwel niet van een boodschap die met de vinger wordt gegeven, maar van indirecte verwijzingen. Via persoonlijke verhalen kun je net iets algemeens aanraken. Door te vertrekken van echte mensen, wordt de voorstelling persoonlijker en tegelijk universeler.  

Zolang ik me kan amuseren, blijf ik doorgaan.

Je werk staat bekend om het fysieke risico. Hoe zorg je voor veiligheid?

Veiligheid komt voort uit vertrouwen. Mijn dansers en ik kennen elkaar door en door; dat maakt alles mogelijk. Ik werk eigenlijk ‘ondemocratisch’ in die zin dat ik elk individu op zijn manier behandel. Ik eis niets gevaarlijks maar ik praat met hen, inspireer, motiveer. Dan verleggen ze hun grenzen zonder angst. Zo ontstaat echte vrijheid op scène.

Wat drijft je vandaag nog als maker?

Ik creëer nog altijd met kinderlijke goesting. Zolang ik me kan amuseren, blijf ik doorgaan. Het ontroert me dat mijn werk vaak hernomen wordt, maar ik heb ook nood aan nieuwe dingen. 

Momenteel werk ik bij Opera Ballet Vlaanderen aan Carmen. Alles ligt daar vast: de muziek, de teksten, een gigantische machine van honderd mensen. En toch probeer ik elke dag één nieuw idee te vinden. Als dat lukt, weet ik dat ik goed bezig ben.

Met Void brengt Wim Vandekeybus een ode aan verschil, verbeelding en de kracht van het onbekende. Geen archetypes of vastgelegde verhalen, maar mensen van vlees en bloed - zoekend naar betekenis in de leegte.